In Goede Handen

What if… feeling connected to water changed the way we build our cities?

Als Waterambassade zijn we ervan overtuigd dat we regeneratieve steden kunnen creëren vanuit een diep gevoel van verbondenheid met water. Daarom werkten we richting een ontwerp waarmee, door middel van een tastbare ervaring, het gevoel van verbinding kan worden opgeroepen. Een ervaring die zorgt voor een mindshift bij personen die in de bouwketen acteren, zodat vanuit een intrinsieke motivatie gebouwd kan worden aan woningen, wijken en wegen die bijdragen aan het versterken van het water-ecosysteem.

Future of Now en de Waterambassade ontwikkelden ‘In Goede Handen’ – 20 pennen met water die lichtpatronen creëren tijdens het schrijven. Door rituelen van vullen, gebruiken en doorgeven ontstaat een netwerk van waterdragers in de bouwsector.

Waterambassade_DDW25_In_Goede_Handen_Pen
Waterambassade_DDW25_In_Goede_Handen_Hervullen

“In Goede Handen” maakt de samenwerking met water een zichtbaar onderdeel van het bouwproces. De pen gevuld met water creëert lichtpatronen tijdens het schrijven en herinnert gebruikers voortdurend aan de aanwezigheid en waarde van water. Wanneer je de pen gebruikt, ben je je bewust van jouw verantwoordelijkheid om water een actieve rol te geven in het bouwproces. Door rituelen als vullen, gebruiken en doorgeven, groeit waterbewustzijn in bouwprocessen.

Door de pen steeds door te geven ontstaat een gemeenschap van “waterdragers”: professionals die intrinsiek gemotiveerd zijn om af te wijken van gebaande paden en water leidend te maken in stedelijke ontwikkeling. Een beweging richting een waterpositieve toekomst.

Co/Lab: The Entire Ocean in a Drop

In Goede Handen is het resultaat van Co/Lab: The Entire Ocean in a Drop: een samenwerking van waterschap De Dommel, gemeente Eindhoven, provincie Noord-Brabant, Rijkswaterstaat en Dutch Design Foundation, samen met creatief leider Anouk van der Poll, Stem van Water Jannemarie de Jonge en ontwerper Jeroen Peeters.

Over de ontwerper

Jeroen Peeters – Future of Now

Future of Now is een strategisch ontwerpbureau dat missiegedreven organisaties helpt duurzame toekomsten vorm te geven. Hun kracht ligt in de ervaring: het tastbaar maken van abstracte toekomsten en nieuwe werkwijzen. Met prototypes en interactieve ervaringen ontwikkelen mensen een persoonlijke relatie tot verandering. Wanneer je transformatie kunt aanraken en voelen, word je direct betrokken. Die betrokkenheid is essentieel: echte verandering draait niet alleen om strategie, maar om mensen die hun eigen betekenis vinden in een veranderende wereld.

Visualisaties op Regeneratieve Woningbouw

mulderendevries/vangorkom architecten verbeelden in opdracht van de Waterambassade een virtuele toekomst van regeneratief waterontwerp in onze woon- en leefomgeving. Deze visualisaties tonen de inzichten van vijf jaar waterontwerp van de Waterambassade. Zo is te zien hoe vernieuwende watersystemen in woningen kunnen functioneren en wat decentrale zuivering kan doen voor een stad. Het werk maakt duidelijk hoe wonen in harmonie en in samenwerking met water eruit kan zien.

Waterambassade_Visual_Waterhuis_panorama

Alle ontwerpen, projecten en bijeenkomsten sinds 2018 hebben waardevolle inzichten opgeleverd, die de ingrediënten vormden voor een totaalconcept voor regeneratieve woningbouw. Alles wat gedurende de afgelopen jaren is ontdekt, geleerd en ontwikkeld, konden we samenvoegen tot één ‘Gesamtkunstwerk’. De basis is een gezonde waterkringloop, waarin ook bodem, bodemleven en grondwater zijn meegenomen. Water wil bewegen, meanderen, sijpelen en wervelen. Water heeft ruimte nodig, schaduw, bomen en planten. De gebouwen zijn onderling verbonden en hebben water en groen op meerdere niveaus.

De collectieve, decentrale zuivering is te vinden in het centrale ‘Waterhuis’, in een kas. Hierin bevindt zich een natuurlijke zuivering met planten en bacteriën. Het gezuiverde water en de teruggewonnen nutriënten worden gebruikt voor voedselproductie en irrigatie van stadsgroen.

De relatie die we als mens met water hebben speelt eveneens een grote rol: we zijn onderdeel van de natuurlijke watercyclus. We zorgen voor water, we lenen het uit de kringloop en geven het schoon weer terug. Zo verbeteren we het water van de rivier de Dommel. Hier kan natte teelt worden opgezet, een watermoestuin, en we zien waterbuffels grazend op de oever.

“De inzichten uit het drieluik passen wij dagelijks toe in onze projecten. Gelukkig is er steeds meer gevoel van urgentie voor de wateropgave bij onze opdrachtgevers. De visual helpt ons bij het uitleggen van de voordelen van ontwerpen in harmonie met water. Steeds meer opdrachtgevers kiezen voor bijvoorbeeld wadi’s, groene daken en tanks die regenwater hergebruiken.” – Marian de Vries

Tijdens Dutch Design Week 2023 was dit project te vinden in de expositie van de Waterambassade op het Stadhuisplein in Eindhoven. Daarna was de visual te zien bij het Nationaal Deltacongres waar het gespreksonderwerp werd voor beleidsmedewerkers van gemeenten, provincies en waterschappen. Begin 2024 reisden de panelen naar Madrid, voor de Waterambassade expositie in de ‘Central de Diseño’.

Over de ontwerpers

mulderendevries/vangorkom architecten

Architecten Remco Mulder, Marian de Vries en Joost van Gorkom combineren in hun werk een integrale visie op landschap, stedenbouw en architectuur. Zij beschouwen hun ontwerpen als een ecosysteem. Ze zijn toekomstbestendig en met respect voor natuur, mens en historie. Deze visie passen ze toe in duurzame ontwerpen voor woningbouw, transformaties van historisch erfgoed en gebiedsontwikkelingen in stad en land.

WATisER?

Van regen negeren naar regenereren.

Soms regent het maandenlang nauwelijks, en dan ineens komt het met bakken uit de hemel. Maar als het eindelijk regent, verdwijnt het ook gauw weer. In plaats van op een natuurlijke manier in de bodem te zakken, stroomt het water via daken, tegels en asfalt door de put de riolen in en wordt afgevoerd naar zee. We hebben daardoor de natuurlijke watercyclus in feite gehalveerd. Daar komt nog eens bij dat regenwater door toenemende hitte verdampt en dat we steeds meer grondwater oppompen. Hierdoor hebben we zelfs in Nederland een tekort aan water.

WATisER_Waterambassade1
WATisER_Waterambassade2

Om deze waterschaarste tegen te gaan, moeten we het kostbare regenwater opvangen, zo lang mogelijk vasthouden en zorgen dat het kan infiltreren in de bodem.

In opdracht van de Waterambassade verbeelde social designer Rocco Verdult op speelse wijze inspirerende voorbeelden, die ervoor zorgen dat het watersysteem zich kan herstellen (regenereren).

De persoonlijke verhalen van bewoners, bouwers, ondernemers, bestuurders en andere waterhelden laten zien dat het kan. Ideeën en technieken zijn er genoeg om een waterpositieve samenleving op te bouwen. Ook jij kan een bijdrage leveren aan de veerkracht en gezondheid van het hele water-ecosysteem. Laten we regen niet langer negeren maar gaan regenereren!

Over de ontwerper

Studio Rocco Verdult

Studio Rocco Verdult ontwerpt de ‘samenkomst van mensen’. Doelgroep, locatie en thema vormen daarbij de basis voor een selectie concepten waaruit wordt gekozen, samen met de opdrachtgever. Dat kan de aankleding zijn van een bedrijfs- evenement, een marketing stunt in de binnenstad maar ook een sociaal project dat buurtbewoners verbindt.

Daarnaast deelt Rocco Verdult zijn expertise in verschillende workshops en sessies in het onderwijs en bij bedrijven. Met als doel mensen anders te laten kijken naar situaties, problemen en hun eigen omgeving. Wegdromen in fantasie is de bedoeling!

Inspiratie komt uit het gedrag van mensen, wonderbaarlijke situaties en de verstopte schoonheid in de openbare ruimte. Studio Rocco Verdult ziet de stad als een theater waarin ze bestaande decorstukken kunnen verplaatsen en figuranten kunnen verbinden om daarmee de stad te ‘verspontaniseren’.

Persfoto Rocco Verdult - fotograaf Mike Roelofs

CREATIES

Zuiverende kas

Op het domein van trappistenabdij Koningshoeven in Berkel-Enschot staat de eerste zuiverende kas de ‘Biomakerij’ van Nederland. Deze ecologische waterzuivering zuivert het eigen afvalwater van de abdij en de brouwerij. Het gezuiverde water wordt weer in het productieproces van de abdij gebruikt. – De Biomakerij is ontstaan vanuit een samenwerking tussen Abdij Koningshoeven, Biopolus, ESA en De Dommel.

Skippybal in duiker

Waterschappen houden samen met boeren, tuinders en andere grondgebruikers regenwater langer vast door in greppels, slootjes en de iets grotere watergangen afsluiters te plaatsen. Waterschap Rijn en IJssel deelde in 2018 opblaasbare (skippy)ballen uit om in de duikers te plaatsen. – Waterschap De Dommel houdt regenwater vast door middel van innovatieve roterende duikerschotten.

Regenwaterput 

In het Schuttersbosch in Eindhoven ontwikkelt CPO vereniging De Nieuwe Belg 9 woningen die voorzien worden van een regenwaterput van 5000 liter. Het opgevangen regenwater wordt gebruikt voor toiletspoeling, wasmachine, schoonmaak en om de planten water te geven. – Bureau Jochem Heijmans & M3H Architecten. Bouwbedrijf Borrenbergs, MijnWaterfabriek, Landslide milieu-adviesbureau en GEP watermanagement.

Drainagetegels

Parkpositive geeft regenwater een plek. Groene parkeeplaatsen die regenwater vasthouden. Het geeft een verkoelend effect en is bestand tegen langere periodes van droogte. Onder andere in Haaren, Roermond en Zoeterwoude zijn ze al in gebruik. – Ontwerper: Fien Dekker, Rain(a)way. Productie: v.d. Bosch Beton* b.v.

Groenblauw dak

Studio 1:1 heeft een ontwerp gemaakt voor de groenblauwe daktuin op de Guido Gezellelaan in Den Bosch. Door een retentielaag zal het dak ook regenwater kunnen vasthouden, waardoor (piek)buien niet direct het riool in stromen. Én goed voor isolatie en biodiversiteit! – Ontwerp: Studio 1:1. Opdrachtgever: BrabantWonen. Aannemer: Huybregts Relou.

Watergeultje 

Ook Woonstichting ‘thuis kiest ervoor regenwater te infiltreren in plaats van naar het riool af te voeren. Bij de woningen op Buurtschap te Veld wordt een wadi aangelegd en bewoners van de Hutdijk in Waalre kunnen kiezen voor een open watergeultje, zo is water weer zichtbaar en beleefbaar. – Opdrachtgever: Woonstichting ‘thuis. Locaties: o.a. Buurtschap te Veld en Hutdijk Waalre.

Wadi 

Een wadi zorgt ervoor dat regenwater niet wordt afgevoerd naar het riool maar opgenomen in de grond. Op deze manier wordt uitdroging van de grond voorkomen en tegelijkertijd wordt het riool ontlast wanneer het hard regent. Er zijn er al heel veel in Nederland, ook voor de deur van de Waterambassade. – Opdrachtgever: gemeente Eindhoven. Locatie: Dommeltuin. Ontwerp: SMARTLAND.

Water koesteren

Anouk van der Poll, creatief leider van de Waterambassade, pleit voor een nieuwe, wederkerige relatie met water waarbij we het lenen uit de kringloop, hergebruiken en schoon en vitaal teruggeven. Anouk zet samen met ontwerpers en de Waterambassade-partners waterwelzijn op de eerste plek. – Anouk van der Poll werd geïnterviewd door de adviescommissie Droogte. Het artikel staat in het rapport ‘Zonder water, geen later’.

Toolkit Stem van Water

Woningcorporaties, ontwikkelaars, ontwerpers en Stemmen van Water komen tijdens Dutch Design Week (DDW) samen om de eerste stappen te zetten richting regeneratieve stedelijke ontwikkeling. Dat is nodig, want zoet water wordt steeds schaarser door klimaatverandering en vervuiling. Ons huidige systeem is erop gericht water te gebruiken en vies weg te spoelen. Regeneratief waterontwerp zorgt ervoor dat nieuwe woningen water herstellen en vitaler teruggeven aan de natuur. Daarvoor is een verandering van denken én handelen nodig – iets waar de toolkit Stem van Water bij helpt.

Waterambassade_Toollkit_Stem_van_Water_DDW22

Designer Chiara Treglia presenteerde tijdens Dutch Design Week 2022 Stem van Water, waarmee woningcorporaties en projectontwikkelaars water als belangrijke stakeholder kunnen betrekken bij het bouwen van nieuwe woningen. De toolkit is een interactieve ervaring die bouwbedrijven helpt om het perspectief van water in hun dagelijks werk voor ogen te houden. Het begeleidt de bouwwereld stap voor stap bij de ontwikkeling van watervriendelijke en waterherstellende woningen.

Over de ontwerper

Chiara Treglia – tini studio

Chiara Treglia ontdekte tijdens haar studie aan de Design Academy Eindhoven dat veel ontwerp de mens centraal zet. “We ontwerpen om aan al onze behoeftes te kunnen voorzien. Deze manier bracht ons dertig jaar lang de mooiste innovaties.” Ze kwam in een soort persoonlijke crisis. Ontwerp zou de wereld moeten redden, maar wat doen we dan met alle andere elementen in ons ecosysteem? “Ik leerde life-centered design kennen. Daarbij is nog steeds erkenning voor onze behoeften en wensen. Waar het vooral om gaat is het besef dat wij slechts een klein element zijn in een ecosysteem. We moeten zorgen dat we alle elementen in dat ecosysteem in balans blijven houden.”

Mensput – Wensput

Open de kraan en een eindeloze stroom aan water volgt. Een druk op de knop en het toilet spoelt water naar een onzichtbare en vergeten plek. Onze watersystemen zijn ingericht op overvloed en comfort. Dit maakt het vanzelfsprekend om onszelf los te zien van de waterkringloop, het ecosysteem en de natuur. Maar dat zijn we niet. Met een rijzende zeespiegel, de overstromingen zoals in Limburg en de steeds ingrijpendere droogtes groeit ons besef dat water geen product is dat zich naar ons verlangen voegt, maar een partner waar we een relatie mee aan moeten gaan.

De Mensput —Wensput nodigt ons uit onze relatie met water te herzien. Het vraagt zich af hoe een watersysteem eruit ziet dat ontworpen is vanuit inclusie van onszelf in de natuur. Van nemen en nemen naar geven en nemen. Van waterconsumptie naar waterwederkerigheid.

Waterambassade_DDW21_Mensput_Wensput_Interactie_P1
Copyright Boudewijn Bollmann

De Mensput — Wensput is een installatie waar bezoekers uitgedaagd worden om zich te verplaatsen in water en vervolgens namens/als water een wens te doen. Het is een korte gedachte oefening in wederkerigheid, wat tot interessante gesprekken en diepe inzichten leidt. De bezoeker wordt hierbij begeleid door de aanwezige ontwerper. De wens van de bezoeker wordt in een munt gekrast en -als een klein ritueel- in de put geworpen.

De Mensput-Wensput installatie is twee maal ingezet tijdens Dutch Design Week, als onderdeel van de Waterambassade exposities. Ook heeft de Mens-put Wensput bij het Deltacongres gestaan (2022), op uitnodiging van Earth Valley bij de GeoBuzz beurs (2023) en op de Koningsdag receptie van de Nederlandse Ambassade in Madrid (2024). Aansluitend was de Mensput-Wensput onderdeel van de Central de Diseño expositie, met projecten van de Waterambassade en een workshop over onze omgang met water door Studio Corvers.

Over de ontwerpers

Fides Lapidaire

Fides Lapidaire is social designer en helpt onder andere overheidsinstellingen, organisaties, boeren en politieagenten op een andere manier naar de wereld te kijken. Drie dagen per week werkt Fides Lapidaire voor adviesbureau TwynstraGudde. Als Social Designer biedt Fides Lapidaire onverwachte invalshoeken op complexe maatschappelijke vraagstukken. Ze durft het niet te snappen, kijkt waar je niks denkt te vinden en legt nieuwe vragen bloot. Aan deze nieuwe invalshoeken koppelt ze een ervaring, waardoor ze door beleving beweging brengt.

Met een snufje humor en een scheut tastbare kennis werpt Fides Lapidaire een ander licht op dat wat we denken te weten.

Axel Coumans

Axel Coumans (1993, Wijchen, Nederland) is een kunstenaar en ontwerper die werkzaam is op het gebied van sociaal ontwerp, ontwerponderzoek en ontwerponderwijs. Hij gebruikt ontwerpmethodologieën om een ​​verbinding te creëren met de meer-dan-menselijke wereld.

Hij studeerde aan de Technische Universiteit Eindhoven en weet veel over de onlosmakelijke verbinding tussen water en landschap. Hij verwerft deze kennis door als vormgever te werken op plekken en met gemeenschappen binnen het Nederlandse landschap. Dit ‘weten’ is voor hem niet zozeer feitenkennis, maar vooral tastbare kennis.

De Waterdieren

In onze maatschappij zien we water als product, in plaats van als een natuurlijke, gemeenschappelijke bron. We moeten weer beter voor water zorgen, zegt social designer Bernhard Lenger. Hij ontwierp waterdieren die ons helpen anders met water om te gaan.

watervarken_waterambassade

De watertransitie gaat vaak over technische vragen. Maar er is meer aan de hand. We hebben een systeem ontwikkeld waarmee we water kunnen behandelen als een product. Het wordt als service geleverd of in de winkel in flessen gekocht. Water kan iemands eigendom zijn. We hebben hiermee een onderdeel van ons lichaam en de omgeving waarin we leven gecommercialiseerd. Door deze omslag is ook de verantwoordelijkheid voor water verschoven van het publieke domein naar de overheden en bedrijven. Lenger maakt water weer persoonlijk.

We zouden allemaal verantwoordelijk voor water moeten zijn. We zouden water als een metgezel moeten zien, zoals een kat waar je goed voor zorgt. Om anders met water te leren omgaan, ontwierp Lenger acht waterhuisdieren. Elk van de dieren staan symbool voor de belangrijke watervraagstukken waar we voor staan. Ze geven inzicht in: behoud van drinkwaterkwaliteit, onderhoud van grondwaterkwaliteit en grondwaterpeilen, droogte en overstromingen door extreme weersomstandigheden, klimaatverandering en toenemende verstedelijking.

De waterhamster rent in zijn waterrad om water door de leidingen te stuwen. Help de waterhamster door de kraan vaker dicht te doen. De waterneushoorn vindt het heerlijk om in de aarde te rollen in jouw buurt. Haal de tegels uit je tuin om de waterneushoorn ruimte te geven. Wat heeft water nodig en hoe leren we ervoor te zorgen? Welk dier kies jij en waarom?

Over de ontwerper

Studio Lenger

Bernhard Lenger is oprichter van Foundation We Are en  gespecialiseerd in communicatie en social design. Met zijn ontwerpen stelt hij het publiek in staat om de hedendaagse uitdagingen te begrijpen, erover te communiceren en actie te ondernemen.

Als ontwerper richt hij zich onder andere op het verbinden van de ontwerpwereld met de wereld van wetgeving, politiek en mensenrechten. Hij is ervan overtuigd dat ontwerpers met hun creatieve processen impact kunnen hebben op huidige systemen.

2050: Choose what you use

In Nederland zijn we gezegend met schoon drinkwater uit de kraan. Gemiddeld gebruiken we zo’n 120 liter water per dag. Slechts twee liter daarvan drinken we, een groot deel verdwijnt via de wasmachine, douche of toilet in het riool. Op lange termijn wordt drinkwater schaarser. Hoe gaan we dan met dit onmisbare goed om? In opdracht van provincie Noord-Brabant ontwierp en maakte Studio Corvers de installatie ‘2050: Choose what you use’. Een interactieve manier om inzichtelijk te maken of Brabanders openstaan voor alternatieve waterbronnen, zoals regenwater en ‘tweedehandswater’. Waar zouden ze besparen in het huishoudelijk gebruik als het water in 2050 schaarser wordt en voor welke toepassingen willen we sowieso het huidige kraanwater (bronwater) blijven gebruiken?

ChooseWhatYouUse_Waterambassade1
ChooseWhatYouUse_Waterambassade2

Kritisch kijken naar de manier waarop we met ons water omgaan. Dat is een complex én urgent vraagstuk. Het is lastig je nu voor te stellen dat iets er straks misschien niet meer (of in mindere mate) is. Zeker wanneer iets zó vanzelfsprekend is, zoals schoon drinkwater uit de kraan. Daarom koos Studio Corvers voor een installatie waarmee de impact van een tekort aan drinkwater direct bij deelnemers voelbaar werd. Welke keuzes maak je dan?

Iedere deelnemer aan de installatie kreeg slechts 120 liter water om te verdelen over een normale dag: de was doen, douchen, eten koken, de wc doorspoelen. Die 120 liter bestond uit 35 liter kraanwater, 35 liter regenwater, 30 ‘tweedehandswater’ (water dat in huis twee keer wordt gebruikt) en 20 liter bespaarwater (hiermee konden deelnemers aangeven waar ze op konden besparen). De vraag aan deelnemers was hun dag met deze liters in te vullen. Douche je dan nog steeds elke dag, en gebruik je daarvoor bijvoorbeeld regenwater? En hoe zit het met tandenpoetsen: doe je dat dan toch liever na het douchen, met kraanwater? Spoel je het toilet nog steeds door met drinkwater? En doe je de was (deels) met regenwater?

‘2050: Choose what you use’ was in 2019 en 2021 te zien in de Waterambassade, tijdens de Dutch Design Week. Daarnaast is de installatie te boeken door organisaties die graag op een interactieve manier een goed gesprek starten over alternatieve waterbronnen in huis.

Over de ontwerpers

Studio Corvers

Studio Corvers is een ontwerpstudio die werkt op het snijvlak van design en architectuur.  Ze zetten concept, ruimtelijk ontwerp en materialiteit in voor maatschappelijke impact. Ze verkennen en onderzoeken nieuwe normen.

Studio Corvers biedt nieuwe perspectieven en maken complexe en urgente thema’s zoals fysieke toegankelijkheid en waterbewustzijn inzichtelijk en bespreekbaar. Zo betrekken ze buurtbewoners bij klimaatadaptieve maatregelen in hun wijk, sporen ze burgers aan tot nadenken over alternatieve waterbronnen om het drinkwatergebruik te verminderen en geven ze winkeliers handvatten om een inclusieve winkelervaring voor iedereen te creëren.

Door ontwerpend onderzoek als werkwijze toe te passen werken ze iteratief, tastbaar en mensgericht. Daarbij vervaardigen ze ieder project geheel zelfstandig volgens hun ‘design & build’ principe. Dat betekent dat ze van onderzoek en ontwerp tot realisatie en oplevering betrokken zijn.

Foto: Boudewijn Bollmann